خانه / اخبار / فضیلت گریستن و عزاداری برای امام حسین(ع)

فضیلت گریستن و عزاداری برای امام حسین(ع)

روایات فراوانی از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و امامان معصوم علیهم‌السلام درباره ثواب عزاداری و گریستن بر مصائب امام حسین علیه‌السلام و اهل‌بیت آن‌حضرت نقل شده که در آن‌ها شیعیان به این امر تشویق و ترغیب شده‌اند. این احادیث در کتب حدیثی مهم شیعه، مانند کامل‌الزیارات، امالی، ثواب‌الاعمال، خصال صدوق و وسائل‌الشیعه نقل شده‌اند. در آستانه تاسوعا و عاشورای حسینی علیه‌السلام، برخی از این احادیث در دو بخش «ثواب گریه بر امام حسین علیه‌السلام» و «ثواب سرودن شعر در رثای آن حضرت» به نقل از جلد اول کتاب ارزشمند « مقتل جامع سیدالشهدا علیه‌السلام» که به همت جمعی از تاریخ‌پژوهان زیر نظر محقق ارجمند، جناب حجت ‌الاسلام والمسلمین مهدی پیشوایی تدوین و تألیف گردیده است، به حضور خوانندگان ارجمند افق حوزه تقدیم می‌شود.

فضیلت گریه بر امام حسین(ع)

۱٫ ریّان‌بن شبیب می‌گوید: روز اول ماه محرم به محضر امام رضا علیه‌السلام رسیدم. حضرت (در خلال حدیث مفصلی) فرمودند: ای پسر شبیب، محرم، ماهی است که در عهد جاهلیت [هم]، آن را محترم می‌شمردند و ظلم و جنگ در آن را حرام می‌دانستند؛ اما این امت، نه حرمت این ماه را نگه داشتند و نه حرمت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم را. در این ماه فرزندان پیامبر را کشتند و زنان او را اسیر کردند و اثاث او را غارت کردند. خداوند هرگز این جرم آن‌ها را نبخشد. ای پسر شبیب؛ بر حسین گریه کن که او را مثل گوسفند سر بریدند و هجده نفر از مردان خاندانش با او کشته شدند که در روی زمین مانند ندارند و آسمان‌های هفت‌گانه و زمین‌ها در قتل او گریستند… . ای پسر شبیب؛ اگر بر حسین علیه‌السلام گریه کنی، چندان‌که اشک تو بر گونه‌هایت روان گردد، خداوند هرگناهی که کرده باشی، کوچک یا بزرگ، اندک یا بسیار، می‌آمرزد… . ای پسر شبیب؛ اگر دوست داری در درجات بالای بهشت با ما باشی، به سبب حزن ما محزون، و برای شادمانی ما شاد باشند. (امالی صدوق، ۲۷/۱۳)

۲٫ امیرالمؤمنین علیه‌السلام (در حدیثی شامل چهارصد خصلت) می‌فرمایند: هر دیده‌ای روز قیامت، گریان و هر چشمی [از روی نگرانی] بیدار است، مگر چشم کسی‌که خداوند او را بر کرامت خود اختصاص داده باشد و بر هتک حرمتی که از حسین علیه‌السلام و خاندان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌شود، گریسته باشد. (خصال، حدیث ۴۰۰/۶۲۵)

۳٫ امام محمد باقر علیه‌السلام روایت می‌کنند که امام سجاد علیه‌السلام فرمودند: هر مؤمنی که برای کشته‌شدن امام حسین علیه‌السلام گریان شود، به‌طوری‌ که اشک بر صورتش جاری شود، خداوند متعال غرفه‌هایی در بهشت برای او آماده می‌کند که مدتی طولانی در آن‌ها ساکن باشد، و هر مؤمنی که به دلیل آزار و اذیتی که از دشمنان در دنیا به ما رسیده، گریان شود، به‌گونه‌ای که اشک بر صورتش جاری شود، خدای متعالی در بهشت،‌ او را در جایگاه صدق ساکن می‌گرداند، و هر مؤمنی که به‌خاطر ما اذیتی به او رسیده باشد و به سبب این اذیت و آزار، چشمانش گریان و اشکش بر گونه‌اش جاری شود، خداوند هر آزار و اذیت را از او برگرداند و روز قیامت او را از خشم خود و آتش جهنم ایمن سازد. (کامل‌الزیارات/۲۰۱)

۴٫ علی‌بن ابی‌حمزه نقل می‌کند که امام صادق علیه‌السلام فرمودند: گریه و بی‌تابی برای انسان مکروه است،‌ جز برای حسین‌بن علی علیه‌السلام که موجب اجر و پاداش است. (کامل‌الزیارات/۲۰۷)

۵٫ ابوهارون مکفوف روایت می‌کند که امام صادق علیه‌السلام فرمودند: هرکس که نزد او از حسین یاد شود و به اندازه بال مگسی از چشمانش اشک جاری شود، ثواب او بر عهده خدای عزوجل است و خدای متعالی به کمتر از بهشت برای او راضی نمی‌شود. (همان/۲۰۷ح ۱۱)

۶٫ امام محمدباقر علیه‌السلام می‌فرمایند: هر مؤمنی که برای کشته‌شدن حسین علیه‌السلام اشک بریزد تا بر گونه‌اش جاری شود، خداوند او را در غرفه‌های بهشتی جای می‌دهد که مدتی طولانی در آن‌ها ساکن باشد. (همان/۲۰۷ح ۱۱)

۷٫ مِسمَع‌بن عبدالملک بصری روایت می‌کند که امام صادق علیه‌السلام فرمودند: (ای مسمع) آیا مصائب حسین علیه‌السلام را یاد می‌کنی؟ عرض کردم: آری. فرمودند: آیا بی‌تابی (و گریه) می‌کنی؟ عرض کردم: بلی به خدا قسم طوری گریه می‌کنم که اهل و عیالم اثر آن را در [سیمای] من مشاهده می‌کنند، و از خوراک امتناع می‌کنم؛ چندان‌که اثر گرسنگی در صورتم مشاهده می‌شود. حضرت فرمودند: رحمت خداوند بر اشک‌های تو؛ آگاه باش که تو از گریه‌کنندگان بر ما محسوب می‌شوی و از کسانی هستی که در شادی ما شاد، و در حزن ما محزون و در هنگام ترس ما ترسان، و در زمان ایمنی ما، ایمن هستند. هنگام مرگ خواهی دید که پدران من نزد تو حاضر شده، سفارش تو را به ملک‌الموت می‌کنند و [از این بالاتر آنکه] تو را [به بهشت] بشارت می‌دهند و ملک‌الموت از هر مادر مهربان بیشتر به تو مهربانی کند. [تا آن‌که فرمودند:] هیچ‌کس به‌خاطر دل‌سوزی به ما و به سبب مصایبی که بر ما وارد شده، گریه نمی‌کند، مگر آن‌که قبل از آمدن اشک از چشمش، خدا او را رحمت می‌کند. پس وقتی اشک‌ها بر گونه‌اش جاری شد، اگر قطره‌ای از آن در جهنم بیفتد، گرمای جهنم را از بین می‌برد تا آن‌جا که دیگر برای آن حرارتی باقی نمی‌ماند… . هیچ چشمی برای ما گریه نمی‌کند، مگر آن‌که از نعمت نظرکردن به [حوض] کوثر بهره‌مند می‌شود و با کسانی‌که ما را دوست دارند، از آن سیراب می‌شود. (وسایل الشیعه/ ج ۱۰/۲۹۷)

۸٫ امام صادق علیه‌السلام در حدیثی طولانی فرمودند: به‌راستی حسین علیه‌السلام کسی را که برای او گریه می‌کند، می‌بیند و از روی رحمت و دل‌سوزی برایش طلب آمرزش می‌کند. (بحار، ۲۵/۳۷۶)

۹٫ امام صادق علیه‌السلام فرمودند: هرکس که نزد او یادی از ما شود و اشک چشمانش جاری گردد، خدا آتش جهنم را بر صورتش حرام می‌کند. (بحار، ج ۴۴/۲۸۵)

فضیلت گریاندن و سرودن شعر در رثای امام حسین(ع)

درباره ثواب سرودن شعر در عزای امام حسین علیه‌السلام، احادیثی از ائمه اطهار علیهم‌السلام نقل کرده‌اند که برای نمونه برخی از آن‌ها را بیان می‌کنیم.

۱٫ ابوهارون مکفوف می‌گوید: امام صادق علیه‌السلام به من فرمودند: ای اباهارون، برای من در مرثیه حسین علیه‌السلام شعری بخوان. من شروع به خواندن کردم؛ پس حضرت گریه کردند. سپس فرمودند: آن‌چنان‌ که برای خود می‌خوانی (یعنی با آهنگ محزون و رقت‌آور)، برایم بخوان. پس من شروع به خواندن کردم و گفتم:

اُمْرُرْ علی جدث الحسین         فقل لأعظمه الزّکیت …

بر مزار حسین علیه‌السلام بگذر و به استخوان‌های پاک پیکرش بگو…

حضرت گریستند، سپس فرمودند: بیشتر بخوان. من قصیده دیگری را خواندم. حضرت بازهم گریستند و (من) صدای گریه [زنان] را از پشت پرده شنیدم. چون از خواندن فارغ شدم، فرمودند: ای هارون؛ هرکس شعری در سوگ حسین علیه‌السلام بخواند و خود بگرید و ده‌تن را بگریاند، بهشت برای آنان نوشته می‌شود و هرکس در سوگ حسین علیه‌السلام شعری بخواند و خود بگرید و پنج نفر را بگریاند، بهشت برای آنان ثبت گردد، و هرکس در سوگ حسین علیه‌السلام شعری بخواند و خود بگرید و یک نفر را بگریاند، بهشت برای آن دو نوشته می‌شود و هرکس نزد او یادی از حسین شود و از چشمانش به اندازه بال مگسی اشک بیرون آید، پاداش او بر عهده خداوند عزوجل است و او جز به بهشت برای وی راضی نمی‌شود. (ثواب الأعمال/۱۱۱)

۲٫ زید شحام می‌گوید: امام صادق علیه‌السلام به جعفربن عفان طائی فرمودند: ای جعفر؛ به من خبر رسیده که تو در مرثیه حسین علیه‌السلام نیکو شعر می‌گویی. عرض کرد: آری، خدا مرا فدای شما گرداند. فرمودند: شعری بخوان. پس او شعری خواند. آن حضرت و کسانی‌که گرد او بودند، گریستند و اشک بر صورت و محاسن آن‌ حضرت جاری شد. آن‌گاه فرمودند: ای جعفر؛ به خدا سوگند، ملائکه مقرب خدا حاضر بودند و سخن تو را درباره حسین علیه‌السلام می‌شنیدند و هم‌چون ما، بلکه بیشتر از ما گریستند. خداوند در این ساعت تمام [نعمت‌های] بهشت را بر تو واجب گردانید و تو را آمرزید. ای جعفر؛ آیا بیش‌از این بگویم؟ عرض کرد: آری ای سرور من! فرمودند: هرکس درباره حسین علیه‌السلام شعری بگوید و بگرید و بگریاند، خداوند بهشت را بر او واجب گرداند و او را بیامرزد. (وسائل‌الشیعه/۱۰/۶۴)

۳٫ ابوعُمارَه نوح‌سرا گوید: امام صادق علیه‌السلام به من فرمودند: ای اباعماره؛ شعری در سوگ حسین علیه‌السلام برایم بخوان. من خواندم و حضرت گریستند. باز خواندم و آن حضرت گریستند و باز خواندم و باز امام گریستند. به خدا قسم، پیوسته شعر می‌خواندم [و آن حضرت می‌گریست]، تا آن‌که از اندرون خانه صدای گریه شنیدم. در این هنگام امام علیه‌السلام فرمودند: ای اباعماره؛ هرکس در سوگ حسین علیه‌السلام شعری بخواند پنجاه نفر را بگریاند، بهشت پاداش اوست، و هرکس در سوگ حسین علیه‌السلام شعری بخواند چهل نفر را بگریاند، بهشت اجر اوست، و هرکس در سوگ حسین علیه‌السلام شعری بخواند سی‌نفر را بگریاند، بهشت برای اوست و هرکس در سوگ حسین علیه‌السلام شعری بخواند و بیست تن را بگریاند، بهشت از آن اوست و هرکس در سوگ حسین علیه‌السلام شعری بخواند و ده‌نفر را بگریاند، بهشت برای اوست و هرکس در سوگ حسین علیه‌السلام شعری بخواند و یک نفر را بگریاند، بهشت برای اوست، و هرکس در سوگ حسین علیه‌السلام شعری بخواند و خود بگرید، بهشت از آن اوست و هرکس در عزای حسین شعری بخواند و تباکی کند، بهشت از برای اوست. (ثواب‌الأعمال، ۱۱۲)

منظور از تباکی این است که اگر به انسان حالت گریه دست نداد، خود را به گریه وادارد؛ چنان‌که ابن‌اثیر آن حالات را تکلف‌البکاء معنی می‌کند و در تفسیر جمله فان لم تجدوا بکاء فتباکوا می‌گوید: ای تکلفوا‌البکاء. (النهایه،۱/۱۵۰)

در فرهنگ شیعه، توصیه به تباکی، تنهای برای عزاداری نیست؛ بلکه برخی روایات، تباکی را در نماز واجب یا هنگام درخواست حاجت از خداوند متعالی نیز، توصیه کرده‌اند؛ چنان‌که کلینی در باب «دعا» احادیثی نقل کرده است که به این امر توصیه می‌کنند؛ از آن جمله؛

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: [هنگام دعا] اگر گریه‌ات نیامد، خود را به گریه وادار کن. (کافی، ۲/۳۵۰)

سعیدبن یسار می‌گوید: به امام صادق علیه‌السلام عرض شد: هنگام دعا، گریه‌ام نمی‌گیرد؛ [اما] خود را وادار به گریه می‌کنم. فرمودند: اشکالی ندارد. گریه کن؛ هرچند به اندازه سر یک مگس باشد. امام صادق علیه‌السلام به ابوبصیر فرمودند: اگر از پیشامدی می‌ترسی یا حاجتی داری، ‌با نام خدا آغاز کن و او را چنان‌که شایسته است، تمجید و ثنا کن. آن‌گاه بر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم درود فرست و سپس حاجتت را بخواه و خود را وادار گریه کن؛ هرچند به اندازه سر یک مگس باشد. امام صادق علیه‌السلام افزودند: پدرم می‌فرمود: نزدیک‌ترین حالتی که یک بنده نسبت به پروردگار پیدا می‌کند، آن است که در حال سجده گریه کند. (کافی، ۲/۳۵۰)

درباره ی علی اصغر نخعی

مطلب پیشنهادی

گزارش تصویری اردوی جهادی طلاب حوزه علمیه امام صادق(ع)